Mamelucy

0
Jest to słowo arabskie oznaczące niewolników państwowych, czyli niewolników pochodzących z obcego kraju, nie nawróconych jeszcze na islam. Tak początkowo nazywano dzieci i młodych mężczyzn (wiek 10 do 20 lat) kupionych przez władców islamskich lub zdobytych w czasie wojen, poddanych indoktrynacji, w której najważniejszym przykazaniem była wierność swemu panu. Od momentu znalezienia się w nowym kraju przechodzili długie i intensywne szkolenie wojskowe, cieszyli się specjalnymi przywilejami i często sami prosili o przywilej stania się islamistami. Historycy wojskowi podkreślają, że oddziały mameluków były jednymi z najbardziej sprawnych wojowników jakie zna historia.
Na pomysł stworzenia takiej osobistej nieprzekupnej i skutecznej gwardii przybocznej wpadł jeden z pierwszych kalifów arabskich z dynastii Abbasydów. Walki o tron kalifa były bardzo krwawe, szczególnie w początkach istnienia imperium. Pierwsi kalifowie, wszyscy z rodziny Mahometa, zostali zamordowani przez członków rodziny. Nieco stabilnieszą była dynastia Umajjadów założona przez przybranego syna Mahometa, ale dobrał im się do skóry założyciel następnej dynastii Abbasydów. Nie tylko kalif, ale cała jego bliższa i dalsza rodzina zostali wymordowani; jednemu tylko członkowi rodziny udało się ocalić skórę, uciekł do dzisiejszej Hiszpanii i tu przez jakiś czas utrzymała się dawniejsza dynastia. Swoim nikt nie ufał, trzeba było stworzyć ochronę z ludzi obcych, oddanych władcy. Tak powstała instytucja mameluków. Byli to ludzie wyjątkowo uprzywilejowani. Kalif i jego wyżsi urzędnicy kupowali swych przyszłych swych gwardzistów przeważnie z państewek tureckich czy turkmeńskich z centralnej Azji. Dość szybko ci zdyscyplinowani wojownicy poczuli się tak silni, że w rzeczywistości rządzili krajem, a gdy jeden z mameluków zamordował kalifa i sam nim został, to był początek upadku tej instytucji w sunnickim kalifacie bagdadzkim. Mamelucy stworzyli także w wieku XIII odrębny sułtanat w Indiach w Delhi, ale przetrwał on tylko niecałe sto lat. Również wśród szyitów w Egipcie i Syrii odrodziła się ta klasa wojowników, ale i tu dość szybko doszła ona do władzy i w roku 1250 obalili kurdyjską dynastię Ajjubidów i stworzyli własne państwo. Na przestrzeni pół wieku przepędzili krzyżowców z Lewantu (historycznej Palestyny i Syrii). Jak w Polsce w czasach późniejszych husaria z metalowymi skrzydłami na ramionach rycerzy odstraszających swym łomotem konie przeciwników była siłą nie do przełamania, tak też mamelucy zakuci w stalowe pancerze na koniach przykrytych metalem nie mieli sobie równych, nawet templariusze musieli uznać ich wyższość militarną. Oni też rozbili napierające w stronę północnej Afryki i południowej Europy hordy mongolskie. Historycy wyliczają, że w czasach swego największego rozkwitu ta zwarta armia mamelucka liczyła w Egipcie ok. 24 tysięcy rycerzy i co roku nabór nowych członków wynosił około 2 tysiące. Służba w tej jednostce była tak poważana, tak zaszczytna, że stała się marzeniem wielu, tak jak w dzisiejszych czasach sprzedaż sportowca do słynnej, dobrej drużyny. Zdarzały się wypadki, że młodzi Egipcjanie udawali “niewiernych”, by tylko dostać się do tej uprzywilejowanej kasty.
Kalifowie egipscy rekrutowali swych mameluków najczęściej z Połowców i Kipczaków osiadłych na terenach na północ i zachód od Morza Czarnego, a potem spośród Czerkiezów i Gruzinów z Kaukazu. Po odsunięciu zagrożeń z zewnątrz, w Egipcie  zaczęły się przepychanki między grupami etnicznymi mameluków. Początkowo sułtanem został człowiek z terenów nizinnych znad Morza Czarnego, który ustanowił nową dynastię o nazwie Bahryci.
Po 131 latach ich dominacji ustąpili tron memelukom kaukaskim, kórzy założyli dynastię Burdżytów. Panowała ona przez prawie taki sam czas jak poprzednia. Pokonani zostali przez nową potęgę rodem z Anatolii, przez Turków Osmańskich, czyli Ottomanów, którzy zlikwidowali Rzymskie Cesarstwo Wschodnie, rozprzestrzenili się na całym Półwyspie Azji Mniejszej i dalej na wschód zajmując Półwysep Arabski ze świętymi dla islamu miastami Mekką i Mediną. Byli władcami na Bałkanach, a i trzecie święte miasto Islamu, Jerozolima i cały obszar Lewantu stała się częścią ich imperium. Ottomani stali się panami Egiptu i północnej Afryki w 1517 r. Zadowolili się trybutem z tych terenów zostawiając władcom mameluckim ich majątki i szereg przywilejów. Obalił ich ostatecznie Napoleon w 1798 r., zatrzymał przy sobie jednego mameluka jako osobistego ochraniarza. Starszyznę mamelucką wymordował kilkanaście lat później ottomański gubernator Egiptu pasza Muhammad Ali. Zaprosił wszystkich ważniejszych mameluków egipskich na ucztę na cześć swego syna Tusuna do Kairu. Mamelucy przybrani odświętnie paradowali po stolicy w tryumfalnym pochodzie, była to okazja pokazania swej siły i ważności w państwie. Gdy znaleźli się na ulicy między dwiema bramami Muhammad Ali zamknął bramy, by uniemożliwić ucieczkę i wszystkich paradujących rozkazał wystrzelać, a było ich ponad 600 osób. Następne kilka tygodni to wyszukiwanie i mordowanie innych ważniejszych mameluków. Zginęło ich razem ok. 3000. Ciało bez głowy umiera, szeregowi mamelucy nawet nie podnieśli buntu. Może uznali, że będzie im lepiej pod doświadczonym i szanowanym wodzem niż pod byłymi przywódcami, co zmieniali się jak w kalejdoskopie mordując się nawzajem, stworzyli jedną z wielu grup narodowościowych, już nie wyróżniali się niczym od innych. I tak to ten specyficzny twór historyczny, specjalna klasa społeczna wojowników, ten tak zwany “fenomen mamelucki” skończył swe tysiącletnie istnienie.
Poleć:

O Autorze:

Władysław Pomarański

Jestem emerytem. Studiowałem na Katolickim Uniwersytecie w Lublinie i w Instytucie Orientalnym w Rzymie. Po przeniesieniu się do Stanów Zjednoczonych zapoczątkowałem nowe studia z dziedziny bibliotekarstwa na Long Island University, dokończyłem je na Dalhousie University w Halifaksie w Nowej Szkocji. Pracowałem jako profesjonalny bibliotekarz zbiorów w bibliotece głównej wspomnianego uniwersytetu w Halifaksie, a potem przez ponad 30 lat w D.B. Weldon Library w University of Western Ontario, w London. Tu odpowiedzialny byłem za selekcję materiałów bibliotecznych w językach francuskim, niemieckim, hiszpańskim, włoskim, polskim i rosyjskim oraz publikacji z dziedziny filozofii i historii nauk ścisłych i medycznych.

Comments are closed.

Home | Direct | Dashboard | About us

Unless otherwise noted our website is using photographs from FreeDigitalPhotos.net and Wikipedia under their respective licenses

Copyright © 2015. All Rights Reserved.