POSŁUCHAJMY: Bohater ciągle za mało znany

2

Jan Karski – wyjątkowy człowiek, który zdecydował się na najwyższe poświęcenie aby powiadomić świat o rozgrywającej się w okupowanej Polsce zagładzie Żydow. Jego bezprecedensowa misja poniosła klęskę. Wielcy tego świata nie chcieli słuchać i nie podjęli żadnych działań, na które liczył. Karski to jeden z największych polskich bohaterów. Świat jednak wie o nim nadal niewiele. Prestiżowy amerykański tygodnik “Newsweek” uznał Karskiego za jedną z najwybitniejszych postaci XX wieku, a jego wojenną misję określił mianem jednego z moralnych kamieni milowych cywilizacji dwudziestego stulecia. Przeprowadziłam rozmowę ze Sławomirem Grunbergiem reżyserem, scenarzystą, dokumentalistą, który pracuje obecnie nad nowym filmem o Janie Karskim “Karski & The Lords of Humanity”. Film tego uznanego na świecie filmowca może przyczynić się do tego, aby Karski stał się bardziej znany. Każdy z nas może pomóc w powstaniu tego filmu. 

POSŁUCHAJMY: wywiad ze Sławomirem Grunbergiem 

 

Animowana postać Jana Karskiego z filmu

Animowana postać Jana Karskiego z filmu

 

•••

Jan Karski    

Właściwie Jan Kozielewski, pseudonim Witold  (ur. 24 kwietnia 1914 w Łodzi, zm. 13 lipca 2000 w Waszyngtonie) polski prawnik i dyplomata, historyk, od 1939 w konspiracji, kurier i emisariusz władz Polskiego Państwa Podziemnego, świadek Holokaustu. Za swoją działalność został odznaczony najwyższymi odznaczeniami państwowymi polskim Orderem Orła Białego i amerykańskim Medalem Wolności.
Jan Karski

Jan Karski

Wychował się w katolickiej rodzinie, w środowisku wielokulturowej Łodzi, w kamienicy czynszowej, w której większość lokatorów była pochodzenia żydowskiego. Ukończył wydział prawa i dyplomację na Uniwersytecie we Lwowie (1935), był prymusem w Szkole Podchorążych artylerii konnej we Włodzimierzu Wołyńskim. Po odbyciu praktyki dyplomatycznej, w styczniu 1939 roku został zatrudniony w Ministerstwie Spraw Zagranicznych. Po ataku ZSRR na Polskę dostał się do niewoli sowieckiej, jednak dzięki fortelowi objęty został wymianą jeńców pomiędzy Niemcami i ZSRR, która odbyła się w Przemyślu. W listopadzie 1939 roku uciekł z niemieckiego transportu, dotarł do Warszawy i podjął działalność konspiracyjną. Od stycznia 1940 roku działał z ramienia władz podziemnych w misjach kurierskich do rządu polskiego na uchodźstwie we Francji. W czerwcu tego roku wpadł w ręce gestapo na Słowacji. Po akcji ZWZ został odbity ze szpitala w Nowym Sączu. Następnie działał w Biurze Propagandy i Informacji Komendy Głównej AK. Działacz Frontu Odrodzenia Polski. Latem 1942 roku Cyryl Ratajski, Delegat Rządu na Kraj, powierzył mu misję do premiera, generała Władysława Sikorskiego, a także do swoich przedstawicieli w Londynie: przywódcy PPS, Stronnictwa Narodowego, Stronnictwa Pracy i Stronnictwa Ludowego. Karski uznał, że żydowscy socjaliści (Bund) i syjoniści mają równe prawa, gdyż jak wskazywał byli to tacy sami obywatele Polski, a ich partie były tak samo reprezentowane przed wybuchem wojny w Sejmie RP. Karski wypełniając powierzoną mu misję udał się do okupowanej Polski. Był kurierem i emisariuszem politycznym. Dwukrotnie, w tajemnicy przed administracją niemiecką, udawał się do getta warszawskiego. Aby zebrać dalsze materiały, w przebraniu niemieckiego żołnierza wszedł do obozu zagłady, który później zidentyfikował jako Belzec. Po wojnie przyznał, że był to obóz przejściowy dla Żydów w Izbicy. Jesienią 1942 roku wyprawił się do Wielkiej Brytanii z najważniejszą misją swojego życia, podczas której jako naoczny świadek zdał relację o eksterminacji Żydów. Przekazał także informacje o strukturze, organizacji i funkcjonowaniu Państwa Podziemnego w okupowanej Polsce. Rząd generała Sikorskiego postanowił “Raport Karskiego” przekazać z prośbą o pomoc rządom Anglii i USA. Na podstawie dokumentów przywiezionych przez Karskiego w postaci mikrofilmów i potwierdzonych jego świadectwem, ówczesny minister spraw zagranicznych w rządzie RP w Londynie, Edward Raczyński, przygotował i 10 grudnia 1942 przedstawił aliantom szczegółowy raport o holokauście. W lipcu 1943 roku Karski został przyjęty przez Franklina Delano Roosevelta, prezydenta USA. Polski wysłannik apelował do przedstawicieli najwyższych władz alianckich o ratunek dla Żydów. Proponował wystosowanie ultimatum wielkich mocarstw wobec Niemiec, że jeżeli nie zaprzestaną mordu na Żydach, zbombardowane zostaną ich miasta. Innym rozwiązaniem byłoby bombardowanie linii kolejowych do obozów zagłady lub dostarczanie broni dla oddziałów partyzanckich. Najłatwiejszym rozwiązaniem byłoby otwarcie granic i ułatwienie wystawiania paszportów dla uciekających przed zagładą Żydów. Jan Karski w Ameryce spotkał się z wieloma wybitnymi osobistościami. Przedstawiał swój “raport” wszędzie, gdzie udało mu się dotrzeć politykom, biskupom, przedstawicielom mediów i przemysłu filmowego z Hollywood oraz artystom. Wyuczył się go na pamięć i streścił w 18 minutach, tak aby nie “nudzić” słuchaczy. Jednak nigdzie nie znalazł zainteresowania tragedią narodu żydowskiego. Wiele osób, z którymi rozmawiał, nie wierzyło w jego relacje i uznawało je za propagandę polskiego rządu na wychodźstwie. To, co opowiadał Karski, niektórzy jego rozmówcy określali jako niewiarygodne. Ale polski emisariusz nie był jedyny. Napływały inne relacje, w tym od samych Żydów. Możliwości weryfikacyjne rosły w szybkim tempie. W 1944 roku Jan Karski napisał bestseller Tajne państwo (Story of a Secret State). Nakład książki osiągnął wielkość 360 tysięcy egzemplarzy. Po wyzwoleniu obozów koncentracyjnych dominującą reakcją był szok. To, co tam zastawano, szokowało wkraczających żołnierzy sowieckich, amerykańskich i brytyjskich. Zdjęcia obiegały cały świat, gazety biły na trwogę, opinia publiczna była zszokowana. Po wojnie związał się z jezuickim Uniwersytetem Georgetown w Waszyngtonie, gdzie przez 40 lat wykładał na Wydziale Służby Zagranicznej stosunki międzynarodowe i teorię komunizmu. W 1970 roku napisał fundamentalną monografię Great Powers and Poland (1918-1945). Członek Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie (od 1985). W 1965 roku poślubił 54-letnią tancerkę i choreografkę Polę Nireńską, polską żydówkę. Nie mieli dzieci. Udział w filmie Shoah (1985) Claude’a Lanzmanna “odkrył” dla światowej opinii publicznej Jana Karskiego i jego próbę powstrzymania Holocaustu. W 1982 roku otrzymał tytuł Sprawiedliwego wśród Narodów Świata. Przyjął go prezydent Izraela. W 1994 roku otrzymał honorowe obywatelstwo państwa Izrael. W 1995 roku otrzymał Order Orła Białego. Osiem uniwersytetów amerykańskich i polskich (m.in. Uniwersytet Warszawski, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, Uniwersytet Łódzki, 1996) uhonorowało go doktoratami honoris causa. W 1996 roku zrealizowano o nim dokumentalny film Moja misja, Waldemara Piaseckiego i Michała Fajbusiewicza. W 1998 roku, w 50. rocznicę powstania państwa Izrael, otrzymał nominację do Pokojowej Nagrody Nobla. Jan Karski zmarł 13 lipca 2000 roku w Waszyngtonie i został pochowany na tamtejszym cmentarzu Góry Oliwnej. Podczas uroczystości żałobnych hołd oddali mu prezydenci USA i Polski: Bill Clinton oraz Aleksander Kwaśniewski. W kwietniu 2012 roku Jan Karski został pośmiertnie odznaczony Medalem Wolności przez prezydenta Baracka Obamę. 29.05.2012 r. były minister spraw zagranicznych RP Adam Daniel Rotfeld odebrał w Białym Domu w Waszyngtonie w imieniu Ś.P. Jana Karskiego medal z rąk prezydenta USA Baracka Obamy.

•••

SŁAWOMIR GRUNBERG
Operator, reżyser, producent filmowy i telewizyjny. Urodził się w Lublinie w 1951 roku. Po ukończeniu studiów w PWSFTviT w Łodzi na wydziałach operatorskim w 1978 r. i reżyserskim w 1981 r. wyjechał na stałe do Stanów Zjednoczonych, gdzie nieprzerwanie realizuje filmy dokumentalne. Jest reżyserem, scenarzystą, autorem zdjęć, producentem kilkudziesięciu filmów, m. in. Czerwony guzik, Irena Sendler: In the Name of Their Mothers, Perecowicze, “Wygnańcy”. Nieznani bohaterowie Solidarności, Dziedzictwo Jedwabnego, Płonący facet. Ma na swoim koncie dziesiątki nagród filmowych na festiwalach filmowych całym świecie. W 2004 roku otrzymał Nagrodę DreamCatcher Award na Hope and Dreams Film Festival za swoje poświęcenie i zaanga- żowanie w tworzenie filmów dokumentalnych. Pełna filmografia Film TVP o Sławomirze Grunbergu
Sławomir Grunberg

Sławomir Grunberg

•••

DODATKOWE ŹRÓDŁA: http://www.kickstarter.com/projects/1856559857/karski-and-the-lords-of-humanity-0 www.jankarski.com www.logtv.com/tv http://www.facebook.com/slawomir.grunberg http://www.facebook.com/KarskiandTheLordsOfHumanity http://logtv.wordpress.com/ Inne źródła: Jan Karski. Niedokończona misja. Program Muzeum Historii Polski. http://www.jankarski.org/ 

•••

POMAGAJMY W REALIZACJI FILMU: Screen Shot 2013-01-07 at 12.17.54 PM

Poleć:

O Autorze:

Dziennikarka, publicystka, anglistka (doktor językoznawstwa), nauczycielka, autorka książek, działaczka społeczna, współtwórca i redaktor naczelny www.gazetagazeta.com. Kocha pisanie, przyrodę i ludzi.

2 Comments

Home | Direct | Dashboard | About us

Unless otherwise noted our website is using photographs from FreeDigitalPhotos.net and Wikipedia under their respective licenses

Copyright © 2015. All Rights Reserved.