Działo się (184). Tydzień w tym, co naprawdę ważne

0

Kolejny tydzień (22-28 maja) przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą – czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

22 maja

1922 – Uważany za ojca współczesnej klimatyzacji Amerykanin Willis Carrier (1876-1950) zaprezentował działanie nowego urządzenia chłodniczego ze sprężarką odśrodkową.

1968 – Atomowy okręt podwodny USS Skorpion zatonął wraz z 99-osobową załogą 740 km na południowy zachód od portugalskiego archipelagu Azorów. Do dziś nie wyjaśniono przyczyn katastrofy. Okręt zwodowano pod koniec 1959. Był w czasie służby najszybszym okrętem podwodnym na świecie.

USS Scorpion

2015 – W Irlandii jako pierwszym kraju na świecie zalegalizowano małżeństwa osób tej samej płci poprzez referendum. Pierwszym krajem, który zalegalizował ustawowo małżeństwa homoseksualne, była w 2001 roku Holandia. Przypomnijmy sobie, że Irlandia jeszcze na początku naszego stulecia uchodziła za jeden z najbardziej katolickich krajów świata. Dziś równoprawność małżeństw jednopłciowych uznają 32 państwa; z tym, że w trzech są uznawane jedynie wówczas, gdy zostały zawarte poza ich granicami.

23 maja

1814 – W Wiedniu odbyła się premiera ostatecznej wersji jedynej w dorobku Ludwiga van Beethovena opery Fidelio.

1911 – Została otwarta Nowojorska Biblioteka Publiczna – jedna z największych bibliotek publicznych na świecie i jedna z najważniejszych bibliotek naukowo-badawczych w Stanach Zjednoczonych. Funkcjonuje na zasadach non-profit i misji publicznej, zarządzana jest prywatnie, a finansowana z obu stron. Na cały system NYPL składają się: 4 biblioteki naukowo-badawcze, których zbiorów nie można wypożyczać, 4 główne biblioteki wypożyczające, biblioteka dla osób z niepełnosprawnością, i 77 mniejszych dzielnicowych oddziałów bibliotecznych.

Główna czytelnia NYPL

1934 – Urodził się Robert A. Moog (znany również jako Bob Moog, zm. 21 sierpnia 2005) – konstruktor (1963) pierwszego syntezatora Mooga, pionier muzyki elektronicznej. Miał doktorat z fizyki. W 1970 otrzymał nagrodę Grammy Trustees Award za całokształt osiągnięć.

24 maja

1626 – Dyrektor Generalny Nowych Niderlandów Peter Minuit kupił od plemienia Algonkinów za towary wartości 60 guldenów wyspę Manhattan. Nie była to przesadnie wysoka cena, nawet jak na tamte czasy.

1844Samuel Morse przesłał z Waszyngtonu do Baltimore pierwszą w historii wiadomość własnej konstrukcji telegrafem elektrycznym. Nie znaczy to, że to on był wynalazcą telegrafu elektrycznego. On tylko skonstruował urządzenie, przekazujące wiadomości systemem kropek i kresek. Pierwszy elektryczny telegraf zbudowany został w 1837 roku przez angielskiego fizyka i wynalazcę, Charlesa Wheatstone’a oraz Williama Fothergilla Cooke’a. Telegraf ten wykorzystywał jednak pięć przewodów do kierowania wskazówką w odbiorniku, która wskazywała różne litery alfabetu.

Samuel Morse

1928 – Sterowiec Italia pod dowództwem Umberto Nobilego osiągnął biegun północny. W dzień później podczas powrotu przeciążona wskutek oblodzenia maszyna opadła na lód i zderzyła się z krą lodową tylnym silnikiem, który oderwał się, a obsługujący go mechanik Vincenzo Pomella zginął. Po dramatycznej akcji ratunkowej część załogi uratowano, w tym Nobilego. Zginęło 9 członków ekspedycji ratunkowych.

25 maja

1720 – Do portu w Marsylii przypłynął z Bliskiego Wschodu statek, którego chorująca załoga wywołała dwuletnią epidemię dżumy z ponad 40 tys. ofiar śmiertelnych. Mało kto wie, że dżuma zdarza się i dzisiaj: odnotowano w XXI w. niewielkie lokalne epidemie w Algierii, Demokratycznej Republice Konga i na Madagaskarze.

1842 – Austriacki fizyk Christian Andreas Doppler zaprezentował w Pradze swoją pracę O kolorowym świetle gwiazd podwójnych i niektórych innych ciałach niebieskich, w której opisał zjawisko nazwane później efektem Dopplera.

1953 – Na amerykańskim poligonie atomowym Nevada Test Site z działa M65 Atomic Annie wystrzelono po raz pierwszy (i zarazem ostatni) pocisk atomowy. Działo miało kaliber 280 mm, donośność strzału 29 km, wyprodukowano w sumie 20 egzemplarzy. Ciekawostka: wykorzystano konstrukcję niemieckiego działa kolejowego z czasów II Wojny Światowej. Ladunek miał moc 15 kiloton. Działo wycofano z e służby w roku 1963.

Jedyny strzał pociskiem atomowym z działa M65

26 maja

1951 – Urodziła się Sally Kristen Ride (zm. 23 lipca 2012) – amerykańska astronautka, doktor fizyki, pierwsza Amerykanka w przestrzeni kosmicznej. 18 czerwca 1983 poleciała w kosmos jako członek załogi wahadłowca Challenger. Swój drugi i ostatni lot kosmiczny odbyła w dniach 5-13 października 1984. Była świetną popularyzatorką nauki.

1958 – Otwarto pierwszą w USA i drugą na świecie (po brytyjskiej Calder Hall, oddanej do użytku w 1956) komercyjną elektrownię jądrową Shippingport w stanie Ohio (poprzednie były doświadczalne i nie budowano ich dla zysku). Reaktor w Shippingport został wyłączony 1 października 1982 r. Był już wtedy przestarzały konstrukcyjnie i potencjalnie niebezpieczny.

2010 – Odbył się pierwszy lot eksperymentalnego bezzałogowego samolotu z silnikiem strumieniowym Boeing X-51 Waverider. Miał on osiągać prędkości rzędu 6 Ma i służyć m.in. do badań nad transportem z prędkościami hipersonicznymi. Maszyna osiągnęła prędkość 5327 km/h (Ma=5) na wysokości 21 000 m. Lot hipersoniczny trwał niewiele ponad 200 sekund. W roku 2013 przeprowadzono czwarty i ostatni lot maszyny, po czym eksperymenty zakończono.

X-51 pod skrzydłem samolotu B-52

27 maja

1679 – W Anglii wydano ustawę Habeas Corpus Act, która zakazywała organom państwa aresztowania obywatela bez zgody sądu Ważny krok w budowie nowoczesnej demokracji.

1931 August Piccard (szwajcarski fizyk, wynalazca i badacz, 1884-1962). i Paul Kipfer wznieśli się z niemieckiego Augsburga balonem stratosferycznym na rekordową wówczas wysokość 15 785 m, dokonując w czasie lotu wielu ważnych pomiarów dotyczących atmosfery i promieniowania kosmicznego. Profesor Piccard wykonał jeszcze 26 lotów stratosferycznych, osiągając maksymalną wysokość 23 000 m. Wykonał także wiele zanurzeń w batyskafie własnej konstrukcji. Kontynuatorem pasji balonowych Auguste’a jest jego wnuk, Bertrand.

Start balonu FNRS Piccarda

1981 – Film Człowiek z żelaza w reżyserii Andrzeja Wajdy zdobył Złotą Palmę na 34. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Cannes.

28 maja

585 p.n.e. – W czasie bitwy nad rzeką Halys pomiędzy Alyattesem z Lidii a królem Medów Kyaksaresem miało miejsce, przewidziane przez Talesa z Miletu, całkowite zaćmienie Słońca, które skłoniło obie strony do zawarcia pokoju. Niestety, politycy i wodzowie rzadko słuchają uczonych. Może dlatego, że sami do nauki najczęściej głowy nie mają… Ale są wyjątki.

1898 – Włoski fotograf-amator Secondo Pia jako pierwszy wykonał fotografię Całunu Turyńskiego. Do dziś trwają dyskusję na temat tego kawałka płótna. Pomimo że jest on jednym z najczęściej analizowanych naukowo przedmiotów w historii ludzkości, powstanie i charakter utrwalonego na płótnie obrazu stanowi wciąż dla współczesnej nauki przedmiot sporów. Całun jest znany od 1357 roku. Jego wcześniejsze dzieje nie są w żaden sposób udokumentowane.

2003 – Urodził się pierwszy sklonowany koń. Narodziny ogłoszono w Nature 7 sierpnia 2003 roku. Źrebię, nazwane Prometea, zostało stworzone w laboratorium przez połączenie dorosłej komórki skóry i jajeczka matki, a następnie po kilku dniach umieszczono zarodek w macicy klaczy. Klonowania dokonał prof. Cesare Galli z Laboratorium Technologii Rozrodu z Cremony. Testy DNA potwierdziły, że koń jest genetycznie identyczny z matką. Chociaż udział klonów w wyścigach jest obecnie zabroniony, tkanki z wielu najlepszych zwierząt są pobierane i przechowywane.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Opinie i komentarze autora.

Poleć:

O Autorze:

Bogdan Mis

Senior polskich popularyzatorów nauki, jeden z najstarszych polskich programistów. Z wykształcenia matematyk, wieloletni wykładowca szkół wyższych. Dziennikarz. Przez wiele lat obecny na antenach Telewizji Polskiej, z której odszedł w wyniku negatywnej weryfikacji z okresie stanu wojennego. Zapraszamy do czytania artykułów Bogdana Misia na Studiu Opinii

skomentuj

Home | Direct | Dashboard | About us

Unless otherwise noted our website is using photographs from FreeDigitalPhotos.net and Wikipedia under their respective licenses

Copyright © 2015. All Rights Reserved.