Działo się (190) Tydzień w tym, co naprawdę ważne

0

Kolejny tydzień (3-9 lipca) przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą – czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

3 lipca

1801 – W Hawrze zwodowano na polecenie Napoleona drugi okręt podwodny Nautilus skonstruowany przez amerykańskiego inżyniera Roberta Fultona. Pierwszy okręt o tej samej nazwie zwodowano rok wcześniej. Dzięki zbiornikom ze sprężonym powietrzem mógł przebywać pod wodą przez 4,5 godziny. Projekt zakończył się niepowodzeniem, wobec stwierdzenia Napoleona, że działania okrętów podwodnych są niehonorowe.

Tak wyglądał okręt podwodny Fultona

1864 – Ziemia została opasana kablem telegraficznym.

1880 – Ukazało się pierwsze wydanie założonego przez Thomasa Alvę Edisona amerykańskiego czasopisma naukowego „Science”. Wychodzi do dziś i jest jednym z najważniejszych pism naukowych na świecie.

4 lipca

1054 – W gwiazdozbiorze Byka wybuchła supernowa SN 1054 o jasności dorównującej Wenus. Jej pozostałością jest Mgławica Krab. Mgławica została zaobserwowana po raz pierwszy w 1731 przez Johna Bevisa. Znajduje się w odległości około 6,3 tysiąca lat świetlnych od Ziemi. Jej średnica to około 11 lat świetlnych i co sekundę zwiększa się o kolejne 1500 kilometrów.

Mgławica Krab

1584 – Angielska ekspedycja prowadzona przez kapitanów Philipa Amadasa i Arthura Barlowa dotarła do łańcucha mierzejowych wysepek u wybrzeży Karoliny Północnej, spośród których wybrano Roanoke jako miejsce, założonej rok później, pierwszej angielskiej osady w Ameryce Północnej, która jednak nie przetrwała (tzw. Zaginiona Kolonia).

1987 – Były szef lyońskiego Gestapo Klaus Barbie został skazany przez sąd w Lyonie na dożywotnie więzienie za zbrodnie przeciwko ludzkości. W latach 1945-1955 był zatrudniony i chroniony przez Brytyjczyków i Amerykanów. Pracował w wywiadzie, zajmując się walką z lewicową opozycją wobec okupacji Niemiec przez zachodnich aliantów. W 1955, gdy Brytyjczycy i Amerykanie nie potrzebowali już jego usług, Barbie skorzystał z pomocy administracji watykańskiej (biskup Alois Hudal) i uciekł wraz z rodziną do Argentyny. Później przeniósł się do Boliwii i jako Klaus Altmann zamieszkał w La Paz, gdzie został narkotykowym bossem. W 1971 został wytropiony i rozpoznany przez poszukiwaczy nazistowskich zbrodniarzy wojennych Serge’a i Beate Klarsfeldów, ale dopiero nowo powołany rząd boliwijski zgodził się na aresztowanie Barbiego (doszło do tego 18 stycznia 1983). Następnie, w zamian za różne dobra materialne, ekstradowano go do Francji. Zmarł w więzieniu po 4 latach.

5 lipca

1687Isaac Newton opublikował dzieło Philosophiae naturalis principia mathematica, w którym opisał odkryte przez siebie zasady dynamiki oraz prawo powszechnego ciążenia. Można to uznać za początek nowoczesnej nauki.

Osobisty egzemplarz pierwszego wydania Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica Newtona z jego notatkami do wydania drugiego. Z wystawy w Bibliotece Uniwersytetu w Cambridge.

1854 – W wyniku pożaru muzeum w Filadelfii uległ zniszczeniu tzw. Mechaniczny Turek, będący XVIII-wieczną mistyfikacją autorstwa Austriaka Wolfganga von Kempelena. Rzekomo genialna maszyna rozgrywała po mistrzowsku partie szachów, w rzeczywistości ruchami jej figur sterował dzięki magnesom ukryty wewnątrz utalentowany szachista.

1978 – Zakończyła się misja statku kosmicznego Sojuz 30 z pierwszym polskim kosmonautą Mirosławem Hermaszewskim na pokładzie. Bardzo to miły człowiek, ma tylko jedną wadę: zięcia, którym jest słynny Ryszard Obatel Czarnecki.

1996 – W Szkocji urodziła się owca Dolly, pierwszy sklonowany z dorosłych komórek somatycznych ssak. Przeciwnicy „interwencji człowieka w sprawy, zarezerwowane dla Boga” podnieśli wielki alarm. Potem im (prawie wszystkim) przeszło, klonowanie zaś stało się normalną procedurą. Może dlatego, że Dolly nie trafił żaden piorun.

6 lipca

1785Dolar został przyjęty jako waluta narodowa Stanów Zjednoczonych. Talarem/dolarem nazywano początkowo powszechnie jedną uncję srebra w postaci monety bitej przez czeskiego hrabiego Schlicka w XVI wieku. Schlick mieszkał w Dolinie Joachima, po niemiecku nazywanej Joachimsthal. Monety hrabiego zyskały wielkie uznanie dzięki precyzji wykonania i czystości i były powszechnie nazywane „Joachimsthalers”, a później „talarami”. Nazwa „dolara” pochodzi właśnie stąd. Wartość dolara oparta była na parytecie złota. Parytet przyjęty w 1900 roku wynosił 20,67 dolara, a przyjęty w 1934 roku 35 dolarów za uncję. Od 1933 roku zniesiono wymienialność dolara na złoto dla własnych obywateli. W 1971 roku USA wycofały się z tego parytetu.

1885 – Francuski chemik i biolog Louis Pasteur przeprowadził pomyślny test szczepionki przeciwko wściekliźnie na chłopcu Josephie Meisterze pogryzionym przez wściekłego psa. Ta data – jak sądzę – powinna być Międzynarodowym Dniem Szczepień. I nabijania się z idiotów antyszczepionkowców.

Louis Pasteur

2003 – Z radioteleskopu Eupatoria RT-70 na Krymie wyemitowano sygnały z wiadomościami dla potencjalnych cywilizacji pozaziemskich w kierunku pięciu układów planetarnych: HIP 4872, HD 245409, HD 75732, HD 10307 i HD 95128. Do najbliższego układu HIP 4872 sygnał dotrze w kwietniu 2036 roku. Jesteśmy jako ludzkość – w każdym razie jej wykształcona część – romantycznymi optymistami.

7 lipca

1807 – Cesarz Francuzów Napoleon Bonaparte i car Rosji Aleksander I Romanow podpisali pokój w Tylży, na mocy którego i podpisanego 2 dni później traktatu francusko-pruskiego m.in. utworzono Księstwo Warszawskie. Tyle ze szkoły zapewne pamiętamy. A kto był księciem warszawskim? Otóż monarchą Księstwa na zasadzie unii personalnej z Saksonią został… król Saksonii Fryderyk August I, wnuk króla Augusta III Sasa. A naprawdę rządzili Francuzi, choć prezesem Komisji Rządzącej (czyli premierem) był Stanisław Małachowski. Aha, Wolne Miasto Gdańsk ma taki sam rodowód.

Ks. Józef Poniatowski, wódz naczelny armii Księstwa Warszawskiego na obrazie Juliusza Kossaka

1934 – Rosyjski awanturnik Boris Skosyriew zwrócił się do andorskiej Rady Generalnej z propozycją swojej kandydatury na króla Andory. Po poparciu większości członków Rady ogłosił się królem Borysem I jako regent króla francuskiego. Proklamował tym samym niepodległość księstwa Andory, równocześnie ogłaszając wojnę przeciwko biskupowi Urgell oraz ogłosił konstytucję księstwa. 20 lipca tego roku został aresztowany przez policję hiszpańską i wydalony z kraju. W sumie zabawny incydent, jak na XX wiek.

1961 – Ukazał się eksperymentalny tom poetycki Sto tysięcy miliardów wierszy francuskiego poety i prozaika Raymonda Queneau. Tytuł jest prawdziwy: tomik składa się z dziesięciu sonetów, pozbawionych przerzutni i zawierających te same rymy. Każdy wiersz umieszczony jest na kartce pociętej na czternaście poziomych pasków, zawierających pojedyncze wersy. Dzięki takiemu układowi tekstu czytelnik może dowolnie manewrować fragmentami utworów Queneau, uzyskując w ten sposób za każdym razem inny, własny sonet. Poezja to naturalnie żadna, ale zabawa doskonała.

8 lipca

1714 – Brytyjski parlament powołał Komisję Długości Geograficznej w celu oceniania i finansowania najbardziej obiecujących urządzeń służących do wyznaczania długości geograficznej. Komisja miała przyznać 20 tys. funtów nagrody za urządzenie pracujące z dokładnością do pół stopnia i 10 tys. za dokładność do jednego stopnia. Zwycięzcą konkursu został John Harrison w 1773. Komisja została zlikwidowana w 1828 roku.

1889 – Ukazało się pierwsze wydanie wielkonakładowego amerykańskiego dziennika „Wall Street Journal”, jednej z najbardziej znanych w świecie gazet o tematyce gospodarczej.

Tak wyglądało pierwsze wydanie „WSJ”.

1932Wielki kryzys: indeks Dow Jones na nowojorskiej giełdzie osiągnął najniższy poziom w historii (41,22 pkt). To największy kryzys gospodarczy w historii kapitalizmu, który w latach 1929-1933 objął praktycznie wszystkie kraje (oprócz ZSRR) oraz praktycznie wszystkie dziedziny gospodarki.

9 lipca

1357 – Cesarz Karol IV Luksemburski wmurował kamień węgielny pod budowę Mostu Karola w Pradze. Most ma prawie 516 m długości i ok. 9,50 m szerokości. Jego 17 łęków spoczywa na 15 filarach. Jest to najstarszy zachowany most kamienny świata o tej rozpiętości przęseł. Ciekawostka matematyczna: kamień węgielny wmurowano 9 lipca 1357 o godzinie 5:31 rano. Powodem wyboru tej godziny był podobno odpowiedni układ gwiazd, ale inna wersja mówi, że data odpowiada układowi wszystkich cyfr nieparzystych 1-3-5-7-9-7-5-3-1 (jest ona palindromem – czytana z obydwu stron brzmi tak samo). To ostanie zapewne nie jest prawdą, ale ktoś, kto dostrzegł tę prawidłowość – ma oczko nie z guziczka.

1877 – Rozpoczął się pierwszy turniej tenisowy na kortach Wimbledonu. Były to tylko rozgrywki singla mężczyzn. W 1884 roku program poszerzono o rozgrywki singla pań i debla panów. Jest to najstarszy i najbardziej prestiżowy turniej tenisowy na świecie. Najwięcej razy Wimbledon wygrywał z mężczyzn Szwajcar Roger Federer (8) a z kobiet – Martina Navrátilová (9). Tenisiści grający na Wimbledonie zobowiązani są występować w białych kostiumach – jest to jedyne tego typu ograniczenie w całym cyklu rozgrywkowym.

Absolutna rekordzistka Wimbledonu, Martina Navratilowa (9 zwycięstw)

1958 – W Lituya Bay na Alasce wystąpiło największe odnotowane w historii tsunami. Fala, powstała w wyniku osunięcia ziemi do zatoki, miała około 30 m, ale sięgnęła znacznie wyżej: uderzenie żywiołu zdarło grunt wraz z roślinnością z położonego naprzeciwko osuwiska wzniesienia do wysokości 524 metrów i przetoczyło się przez całą zatokę, niszcząc całą strefę przybrzeżną. Wyobrażacie sobie: ponad pół kilometra! W dodatku ze względu na budowę geologiczną zboczy zatoki i ciągłą aktywność sejsmiczną w tym rejonie można stwierdzić, że megatsunami w zatoce może się powtórzyć…

Wyszperał Bogdan Miś 

Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Opinie i komentarze autora.

Poleć:

O Autorze:

Bogdan Mis

Senior polskich popularyzatorów nauki, jeden z najstarszych polskich programistów. Z wykształcenia matematyk, wieloletni wykładowca szkół wyższych. Dziennikarz. Przez wiele lat obecny na antenach Telewizji Polskiej, z której odszedł w wyniku negatywnej weryfikacji z okresie stanu wojennego. Zapraszamy do czytania artykułów Bogdana Misia na Studiu Opinii

skomentuj

Home | Direct | Dashboard | About us

Unless otherwise noted our website is using photographs from FreeDigitalPhotos.net and Wikipedia under their respective licenses

Copyright © 2015. All Rights Reserved.