W badaniach naukowych nie można zakładać niczego z góry

0

Rozmowa z prof. zw. dr hab. Benonem Zbigniewem Szałkiem*, kierownikiem Zakładu Heurystyki i Prakseologii w Instytucie Politologii i Europeistyki Uniwersytetu Szczecińskiego

Profesor Benon Szałek

 Leszek Wątróbski: Od ponad 20 lat publikuje Pan książki w języku angielskim, poświęcone badaniom nad pochodzeniem  języków euroazjatyckich oraz ich powiązań leksykalnych i gramatycznych. Skąd bierze Pan te pomysły?

Profesor Benon Zbigniew Szałek: Jedna z pierwszych ukazała się w roku 1999. To była praca poświęcona deszyfryzacji napisów z Doliny Indusu i Wyspy Wielkanocnej jako drawidyjskich: The Narmini Report. Decipherment of the Easter Island Script. Decipherment of the Indus Valley Script. Dravidian Axis Mohenjo Daro – Easter Island

Ubiegłoroczną (2018), dwudziestą drugą, poświęciłem napisom karyjskim z Karii, krainy położonej na wybrzeżu dzisiejszej Turcji. Część napisów karyjskich została znaleziona w Egipcie. Ich autorami byli karyjscy najemnicy w armii egipskiego władcy. 

 Leszek Wątróbski: A skąd u Pana Profesora zainteresowania filologiczne? W Instytucie zajmuje się Pan przecież politologią i bezpieczeństwem wewnętrznym?

Profesor Benon Zbigniew Szałek: Zawsze interesowała mnie historia starożytna, języki obce i kryptologia. W Szczecinie, w latach sześćdziesiątych, dostępne były dobre książki w języku niemieckim i rosyjskim. Uczyłem się więc tych języków.

W Instytucie, przez kilkanaście lat, prowadziłem, w ramach jednej ze specjalizacji, wykład „Etnolingwistyka i kryptologia”. 

 W jednej z książek (2014) porównywałem 35 języków – starożytnych i współczesnych (The Dravidian and Other (Harappan, Tibetan, Elamite, Sumerian, Ancient Egyptian, Swahili, Dogon, Bangime, Hausa, Yoruba, Mayan, Easter Island (Rongorongo), Maori / Polynesian, Malay, Vietnamese, Thai, Japanese, Ainu, Chinese, Korean, Manchu – Tungus, Mongolic, Turkic, Georgian, Lycian, Lydian, Ugro-Finnic, Basque) Languages, in the Light of Heuristics and Cryptology).

Książka z roku 2017

Leszek Wątróbski: Dla kogo pisze Pan swoje książki?

Profesor Benon Zbigniew Szałek: Są one przeznaczone wyłącznie dla wybranych ośrodków naukowych. Książki wydaję prywatnie. Nie są to prace komercyjne, na których można zarobić. Ich nakład sięga zaledwie 100 egzemplarzy. Od niektórych adresatów dostaję nawet podziękowania. W korespondencji np. z jednym z greckich profesorów  dostałem podziękowanie za „excellent job”. Także z Grecji, z Aten – z British School, ważnego angielskiego instytutu badawczego, piszą, że z przyjemnością włączyli moją pracę do swojej kolekcji. I że ich badaczy bardzo ona zainteresowała.

Prace moje mają charakter interdyscyplinarny. Wykorzystuję w nich rozmaite techniki heurystyczne. Problemem jest brak recenzji (np. w cigu 10 ostatnich lat). Może wynika to z tego, że moje prace podważają dorobek niektórych renomowanych osrodków naukowych. Nie jestem jednak tym pisaniem zmęczony. 

Pracuję obecnie nad kolejną publikacją, która odkrywa coś zupełnie nowego. I to właśnie sprawia mi wielką przyjemność i satysfakcję.  

 Leszek Wątróbski: W Pana książkach ważne są źródła. Jak je Pan zdobywa?

Profesor Benon Zbigniew Szałek: Nie jeżdżę po świecie. Nie mam na to ani czasu, ani zdrowia. Źródła sprowadzam z zagranicy. Niektóre materiały sporo kosztują. Ale czego się nie robi dla nauki? Jestem naprawdę zadowolony ze swoich książek. Napracowałem się przy nich, ale uważam, że praca nie poszła na marne i są jej efekty. Zaznaczam w nich zawsze, że jest to raport badawczy, a nie żadna 100% pewność, że tak właśnie, a nie inaczej, musi być. W badaniach nie można niczego zakładać z góry.

Książka z roku 2018

Leszek Wątróbski: Porozmawiajmy teraz o dwóch ostatnich Pana książkach.

Profesor Benon Zbigniew Szałek: Dotyczyły one preklasycznego (a więc starszego niż klasyczne) pisma z Cypru (zwanego też cypro-minojskim) oraz napisów karyjskich, znalezionych w Karii (dziś na wybrzeżu Turcji) i w Egipcie.

Zacznę od pierwszej (2017), zatytułowanej The preclassical Cypriot (or Cypro-Minoan) script and inscriptions in the light of heuristics and cryptology. Cypr w starozytności (około 1400 r pne) był siedzibą potężnego królestwa. Jego władca, z racji posiadania zasobnych złóż miedzi, uważany był za równego egipskiemu faraonowi. 

Cypryjskie pismo z tamtego okresu uchodzi ciągle za nieodczytane. W 2005 roku opublikowałem pierwszą książkę na ten temat. Analizowałem wtedy dość długi tekst na glinianej tabliczce. Chciałem ustalić język tego napisu. Okazało się, że tekst ten jest sporządzony w jakimś dialekcie greckim. Trzeba tu wyraźnie zaznaczyć, że jest to tylko moja interpretacja i mogę się mylić.

Kolejna moja praca na temat preklasycznego pisma cypryjskiego ukazała się w roku 2017. Przedstawiłem w niej m.in. wyniki moich analiz napisu nr 215, sporządzonego na glinianej tabliczce, znalezionej w Ugarit (dziś Ras Shamra w Syrii). 

Ugarit był portem o znaczeniu międzynarodowym. Okazało się, że tekst ten zawiera listę z imionami lokalnych władców i bóstw. Najciekawse jest to, że tytuły władców pochodzą z języka sumeryjskiego. Analizowałem też inne napisy.

Moją szczególną uwagę zwróciła pewna ligatura (zbitka znaków bazowych, prostych), która według systemu brzmi Wi-Ko. Wystęuje ona stosunkowo często i jest imieniem rodowym. Analiza porównawcza wskazuje, że ród Wi-ko występuje nie tylko w Ugarit, ale też na Cyprze, na Krecie, w greckim Pylos (zachodnie wybrzeże Peloponezu) i we Włoszech – w Etrurii, czyli w kraju Etrusków, na przestrzeni około 1300 lat. 

Leszek Wątróbski:  A jak wyglądała Pana praca deszyfratorska?

Profesor Benon Zbigniew Szałek: Punktem wyjścia było tu porównywanie znaków pisma cypro-minojskiego (preklsycznego) z klasycznym sylabariuszem cypryjskim, który został odtworzony prawie w całości przez innych badaczy. Chodziło o ustalenie, czy znaki klasycznego sylabariusza pozwolą na udźwiękowienie znaków preklasycznych, które na pierwszy rzut oka nie mają z klasycznymi znakami nic wspólnego. Problem w tym, że napisy preklasyczne były wykonywane na glinianych tabliczkach w sposób niezbyt staranny, niezbyt jasny dla ludzi z XX czy XXI wieku. Udało mi się jednak odkryć kilkanaście pewnych analogii. 

Jeśli chodzi o napisy preklasyczne, to zajmowałem się tylko tymi, co do których nie miałem wątpliwości. Szukałem mianowicie imion własnych (władców, urzędnikow, bogów) czy nazw geograficznych. Badałem struktur∑ tych napisów, m.in. powtarzające się grupy znaków, przedrostki, końcówki itd. Dzięki tej analizie znalazłem wejścia do systemów.

Pismo cypro-minojskie było używane przez zawodowych skrybów czyli pisarzy. To nie była wiedza powszechna. Na razie książka nie doczekała się recenzji, co nie budzi już mego zdziwienia. 

Inną książkę o piśmie cypro-minojskim wydano w roku 2013 w Oksfordzie. Zawiera ona kopie napisów cypro-minojskich. Niektóre z nich są zrobione bardzo niedokładnie, można powiedzieć, że wręcz niechlujnie. Autorką tej pracy jest prof. Sylvia Ferrara. Gdyby taką książkę wydał polski naukowiec w Oksfordzie, po angielsku, to dostałby za nią w Polsce 200 punktów. Ale u nas, jeśli nawet wykryje się te wady i niedociągnięcia, a nie ma żadnej rezenzji, to taki ktoś dostanie zero punktów.

Leszek Wątróbski: I jeszcze o Pana ostatniej książce z ubiegłego (2018) roku. 

Profesor Benon Zbigniew Szałek: Dotyczyła ona napisów karyjskich (z VII/VI w pne). Karia to historyczna kraina położona na wybrzeżu Morza Egejskiego, na północ od wyspy Rodos. Napisy karyjskie znaleziono także w Egipcie. Pochodziły one od karyjskich najemników służących w armii faraona. 

Mainstreamowi badacze napisów karyjskich (m.in. V.V. Szeworoszkin. I. Adiego, J.D. Ray) założyli z góry, że język tych napisów jest językiem indoeuropejskim. Wsparł ich m.in. holenderski uniwersytet w Lejdzie, specjalizujący się w lingwistyce. 

Należy tu zaznaczyć, że między wartościami fonetycznymi przypisanymi znakom karyjskim przez Szeworoszkina i Adiego oraz Raya są istotne różnice. Wartości znaków Adiego i Raya określili badając rzekome „bilingwy” (napisy dwujęzyczne) na nagrobkach egipsko-karyjskich. W rzeczywistości karyjskie napisy nanoszono na grobach egipskich z „odzysku”. Natomiast po zastosowaniu zestawu karyjskich wartości dźwiękowych (z moimi modyfikacjami) Szeworoszkina okazało się, że w karyjskich napisach występuje wiele imion etruskich – takich jakie widnieją na płytach nagrobnych w Etrurii, we Włoszech, w krainie Etrusków, którzy na pewno nie byli ludem indoeuropejskim. Przypuszczalnie Szeworoszkin nie znał języka etruskiego, a przynajmniej imion etruskich. 

Leszek Wątróbski: Dziękuję za rozmowę.

 Tekst i zdjęcia: Leszek Wątróbski

Profesor Benon Zbigniew Szałek – polski badacz pochodzenia języków. Od 1999 profesor zwyczajny. Badania: szeroko rozumiana prakseologia i heurystyka w odniesieniu do polityki (rządzenia), administracji i gospodarowania (m.in. prakseologia i heurystyka w podejmowaniu decyzji politycznych, prakseologia i heurystyka w dziedzinie wojskowości i bezpieczeństwa, prakseologiczny aspekt zmian we współczesnym świecie (m.in. problem dewolucji imperium brytyjskiego), bezpieczeństwo narodowe i wewnętrzne (w tym – bezpieczeństwo energetyczne), geopolityka, polityka gospodarcza, międzynarodowe stosunki gospodarcze,  organizacja i zarządzanie, marketing polityczny krajowy, międzynarodowy i globalny, manipulacja polityczna, polityka zagraniczna i międzynarodowa, integracja europejska, społeczeństwo obywatelskie, semiotyka, etnolingwistyka i kryptologia. Założyciel i kierownik: Katedry Logistyki US (1990-1996), Zakładu Heurustyki w Instytycie Filozofii i Politologii US (1996-1997), Zakładu Heurystyki i Prakseologii w Instytucie Politologii i Europeistyki US (1997-2008) oraz Zakładu Prakseologii, Heurystyki i Marketingu Politycznego w Instytucie Politologii i Europeistyki US (2008-2019) – który to Zakład, jak i inne na Uniwerstecie Szczecińskim, ma zostać zlikwidowany z dniem 1 października 2019 roku, w ramach tzw. Reformy Gowina.  

Poleć:

O Autorze:

skomentuj

Home | Direct | Dashboard | About us

Unless otherwise noted our website is using photographs from FreeDigitalPhotos.net and Wikipedia under their respective licenses

Copyright © 2015. All Rights Reserved.